Anasayfa > Sayı 12 > Tsunamiler ve Türkiye için tsu...
Tsunamiler ve Türkiye için tsunami tehdidi
Endonezya Depremi’nde yerbilimsel olarak ne oldu? Tsunami nedir, hangi etkenlerle, nasıl oluşur? Tsunami dalgalarının yüksekliği ne kadardır, bu yükseklik nelere bağlıdır? Tsunami önceden belirlenebilir mi? Tsunami Türkiye için potansiyel bir tehdit mi? Tarih içinde Anadolu’da gerçekleşmiş büyük tsunamiler... Marmara Depremi’nde tsunami nereleri vuracak? Tsunamiye karşı nasıl önlemler alınabilir? Küresel ısınma depremleri tetikliyor mu?..

Prof. Dr. Şükrü Ersoy ile söyleşi
[Tüm yazıları]

Üzerinde yaşamını sürdüren tüm canlılar ve insan uygarlığı gibi, Mavi Gezegen’imiz de kesintisiz hareket halinde. Eylemliliğinin değişimlere yol açtığı periyotlar, üzerinde yaşayan canlılarınkilere göre hayli uzun ama, değişimi çok görkemli ve sonuçları da ne yazık ki bir o kadar büyük çaplı... Nitekim, Hint-Avustralya levhasının Kuzey Sumatra Bölgesi’nde yılda yalnızca 6 cm hareket etmesinin temel mekanizmayı oluşturduğu, boşalan enerji miktarının Hiroshima’ya atılan atom bombasının yarattığı enerji miktarının 31.670 katından büyük olduğu söylenen 26 Aralık 2004 tarihli deprem ve yol açtığı tsunamiler, 12 ülkeyi yıkıcı biçimde etkiledi... İnsanların, “bildiklerinden” çok farklı davranan doğa karşısında yaşadığı çaresizlikleri, can kayıplarının ve yıkımın yarattığı derin acıları, bir başka gezegende gelişen ve bize asla dokunmayacak olaylar gibi izledik, beyaz camda... İnsan olmanın getirdiği vicdani sorumluluk bir yana, gerçekten bizden o kadar uzak mı bu yaşananlar?.. Yıldız Teknik Üniversitesi Doğa Bilimleri Araştırma Merkezi Başkanı Prof. Dr. Şükrü Ersoy ile Endonezya Depremi’ni, depremle birlikte dünyanın gündemine taşınan tsunamileri ve ülkemiz için tsunami olasılığını ve tsunamiden nasıl korunulabileceğini konuştuk. Görüşmemizin hemen ertesinde, UNESCO ve Endonezya Hükümeti’nin organizasyonuyla, bilimsel incelemeler yapmak için Endonezya ve Sumatra’ya davet edilen, tüm dünyadan bilim insanlarının oluşturduğu ekibe katılmak üzere, yine YTÜ Doğa Bilimleri Araştırma Merkezi’den Prof. Dr. Doğan Perinçek ve ODTÜ’den Doç. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner ile birlikte yola çıkacak olan Sayın Ersoy’a, sıkışık programında bize zaman ayırdığı ve sunduğu değerli bilgiler için teşekkür ederim.
Endonezya Depremi’nde yerbilimsel olarak ne oldu?
Sayın Ersoy, ilk olarak şunu sorayım: 26 Aralık 2004’de, Hint Okyanusu’nda gerçekleşen depremde yerbilimsel olarak ne oldu?
Bölgenin önce jeolojik modelini söyleyecek olursak, bu bölgede Hint-Avustralya levhası var. Hareket eden bir levha bu; Güneydoğu Asya’nın altına doğru dalıyor. Dalma, tam Sumatra Adası’nın önünde, Sunda Hendeği denen yerde gerçekleşiyor. Bu dalma üstteki levhada, Japonya, güneyindeki adalar ve Endonezya’nın olduğu bölgede gerilim yaratıyor, zaman zaman depremler oluşuyor.
Fakat dalma-batma dediğimiz, iki kıtanın birbirinin altına daldığı yerlerde, depremler uzun periyotlu olur. 100- 1000 yıl arasında tekrarlanma aralıkları olabilir. Bu periyotlarda oluşan depremler ise, 8,5- 9,5 büyüklüğünde gerçekleşebilir, kırık boyu 100 km’yi aşabilir. Ki Endonezya (Kuzey Sumatra) Depremi’nde, 1200 km’lik bir kırık boyunca deprem oldu. Deprem 600 saniye, yani 10 dakika sürdü. Çok uzun bir zaman. 10 dakikada boşalan enerji şöyle birikmişti; Hint-Avustralya levhası, Kuzey Sumatra Bölgesi’nde, her yıl 6 cm hareket ediyor. 100 ya da 1000 yıllık periyotlarda dayanma noktasının sınırına, eşik değere geliyor ve bir deprem oluşuyor.
Depremde, kırık boyunca kıtalar yükselebilir. Var olan durumundan, örneğin deniz seviyesinden daha yukarılara çıkabilir, bazı yerlerde çökebilir. Deprem bölgesinde hareketin düşey olması, genellikle tsunami oluşturur. Ama “Düşey hareketlerin hepsinde tsunami oluşur” diye bir kural yok. Endonezya depreminde oluşturan mekanizma vardı ve oluştu. Ölü sayısı olarak, tsunami tarihinin en yüksek değeri. 200 binler olduğu söyleniyor, ki doğru gibi görünüyor. Yüzyılımızın en büyük felaketi diyebiliriz.
Periyotlardan söz ettiniz, en son yaşanana benzer bir deprem, bölgede daha önce ne zaman oluşmuş?
1911’de aynı bölgede bir deprem var, sanıyorum şiddeti 8,9; ama tsunami oluşturmamış. Bu bölge deprem için sürpriz bir bölge değil. Aktif bir dalma-batma kuşağı. Nitekim, Sunda Hendeği’nin hemen yanında birtakım adalar var, Sumatra’nın önünde irili ufaklı adalar var, bunlar hep deprem bölgesi olmasının sonucu. Şimdi orada bazı (...)

Yazının tamamını okumak için oturum açmanız gerekmektedir...
E-abone olarak Bilim ve Gelecek'in tamamına online erişmek için lütfen tıklayınız


Kargo Hizmeti
100 TL'ye kadar alışverişlerinizde kargo ücreti 5 TL. 100 TL ve üstü alışverişlerde için kargo ücretsiz...
Bilim ve Gelecek Kitaplığı

Eski Yunan Felsefesinde Aşk Eski Yunan Felsefesinde Aşk
Hasan Aydın
Sepete Ekle Tümünü Göster
Eski sayılarımızı alabilirsiniz Tümünü Göster
cilt
Ciltlerimizi edinebilirsiniz 9. cilt çıktı!
Duyurular