Bu yazı Bilim ve Gelecek Dergisi web sitesinden alınmıştır.
Yazının tam adresi http://www.bilimvegelecek.com.tr/?goster=122
ABD'deki Yaratılışçı akımlar ve Türkiye ile bağlantılarıYazının tam adresi http://www.bilimvegelecek.com.tr/?goster=122
ABD kökenli yaratılışçılık ile bağlantılar değerlendirilirken, evrim karşıtı düşüncelerin Türkiye'deki İslami kesimler içinde uzun bir tarihi olduğu da göz ardı edilmemelidir. 1980 ortalarında başlayan ICR bağlantılarından çok önce Türkiye'deki önemli bazı dinsel akımlar, özellikle Nurculuk, evrim karşıtı bir tavır almıştı. Bugünkü Harun Yahya tipi yayınlar eskinin Nurcu yaratılışçılığından öte bir boyuttadır, ama sonuçta İslami yaratılışçılık, bugünkü içeriği ABD kaynaklı olsa da temelde yerel kökenli bir düşünce akımıdır.
Taner Edis
[Tüm yazıları]
Amerika Birleşik Devletleri, bilim ve teknoloji alanında en önde gelen ülkelerden biri. Gerek Nobel Ödülü kazananların arasında vatandaşlarının çokluğu, gerekse yüksek teknoloji geliştiren şirketlerinin bolluğu gibi ölçülerde Türkiye gibi görece geri kalmış ülkelerin çok ilerisinde görünüyor. Ancak ABD'nin bir de daha az bilinen bir yanı var. Öteki gelişmiş Batı devletleri ve Japonya ile karşılaştırıldığında, ortalama ABD vatandaşları güçlü dinsel inançları ve bunlara bağlı bilim karşıtı akımlara destekleri ile de göze çarpıyor.
ABD'de genel eğilim: Teknolojiye açık, bilime ilgisiz
Amerikan popüler kültüründe açık bilim karşıtlığı bulmak zordur, ancak bunun nedeni çoğu zaman bilimin teknoloji ile özdeşleştirilmesi ve teknolojik değişimin neredeyse her zaman olumlu görülmesidir. Bilimin içerisinde olanlar, özellikle temel bilimlerdeki kapsamlı kuramsal çerçeveleri çok etkili ve ikna edici bulurlar. Ama popüler kültür açısından, örneğin saç dökülmesine çare olabilecek bir hap, evrenin genişlemesini anlamamıza yardımcı olabilecek yeni bir fiziksel açıklamadan çok daha pratik ve anlamlı bulunulabilir. Bu bakımdan, birçok kişi kolaylıkla ileri derecede teknolojik gelişme istekliliği ile kuramsal ve temel bilimsel düşünceye kuşkuyla yaklaşmayı bir arada yürütebilir. Dolayısıyla, Amerikan halkının dindarlığı, milliyetçiliği ve tutuculuğuyla tanınan önemli bir kesimi, bilim karşıtı ancak teknolojik gelişme yanlısı akımlara da yakınlık duyar.
Bu bilim karşıtlığının en göze batan yanı, yaratılışçı düşüncelerin halkın kayda değer bir bölümünce benimsenmesidir. Birçok Amerikalı evrimi reddeder, aynı zamanda en az 1960'lardan beri Amerika, dünyanın önde gelen sözde-bilimsel yaratılışçı kurumlarının da merkezi olmuştur. Avrupa'da ve öteki gelişmiş ülkelerde yaratılışçılık pek az destek bulur ve ender olarak kamu gündemine girer. Amerika'da ise, son zamanlarda Harun Yahya etkisi ile Türkiye'de olduğu gibi, yaratılışçılık sürekli olarak gündemdedir. 2006'da Science'da yayınlanan bir araştırmaya göre, çoğu Avrupa ülkesi, Japonya, Türkiye ve ABD (toplam 34 ülke) karşılaştırıldığında, halkın evrimi benimseme düzeyinde Türkiye sonuncu, ABD de sondan ikinci durumda gözüküyor (1). Yani, teknolojik gelişme düzeylerindeki büyük farka rağmen, Amerika ve Türkiye, vatandaşlarının evrime bakışları bakımından birbirine oldukça yakın duruyor.
En basit ve ABD içinde en çok destek gören evrim karşıtı görüş biçimi doğrudan dinsel içerikli yaratılışçılık. Tutucu, kutsal metinleri mecazi olarak değil fakat açıkça tarihsel ve bilimsel gerçekleri sunan yazılar olarak yorumlayan Hıristiyanlık biçimlerinin Amerikan kültürü içerisinde derin kökleri vardır. Yirminci yüzyıl başlarında Protestan "fundamentalist" ya da köktendinci akım olarak kendini gösteren bu dinsel tutuculuk, aynı zamanda evrime karşı tavır aldı. Öyle ki yirminci yüzyılın ilk yarısında, birçok eyalette lise düzeyinde evrimin öğretilmesine karşı yasalar vardı; bu yasalar değiştikten sonra bile çevre halkının baskısı dolayısıyla çoğu zaman evrim konusu derslerde yer almadı. Bugün bile özellikle tutucu güney eyaletlerinde ve kırsal bölgelerde evrim ders yılının sonuna bırakılan ve "zaman yetmezliği" nedeniyle işlenmeyen bir konu oluyor.
Yaratılış Araştırma Enstitüsü (ICR)
Eğitimde evrime karşı yasal engeller ABD anayasasındaki kilise/devlet ayrımına dair madde yüzünden kalktı. Dahası, özellikle 20. yüzyıl ortalarında ABD Anayasa Mahkemesi bu maddeyi daha katı laik bir biçimde yorumlayınca okulların duayla açılması gibi uygulamaların yanında doğrudan dinsel yaratılışçılığın da önüne yasal engel çıktı. 1950 ve 60'larda uzay yarışı ve Sovyetler ile bilimsel rekabet daha önem kazanınca, Amerikan bilim çevreleri eğitimde reforma yöneldi ve devlet desteğini arkalarına alabildi. Yeni biyoloji kitapları evrime merkezi bir önem verdi. Doğal olarak, bu gelişmeler dinsel tutucular arasında tepkiye yol açtı. (...)
Yazının tamamını okumak için oturum açmanız gerekmektedir...
E-abone olarak Bilim ve Gelecek'in tamamına online erişmek için lütfen tıklayınız
