Anasayfa > Sayı 30 > Kök hücre dünyasından son...
Kök hücre dünyasından son haberler
Bilimin her alanında olduğu gibi, kök hücre konusundaki gelişmeler de yeni tartışmaları beraberinde getiriyor. "Kök hücre" ifadesi, bilim gündeminin nabzını tutan uluslararası dergilerin haber başlıklarından inmiyor. Geçtiğimiz ay konuyla ilgili birçok politik ve deneysel gelişme yaşandı. ABD Temsilciler Meclisi ve ABD Senatosu'nda 37'ye karşı 63 oyla kabul edilen yasa tasarısında, "İnsan cenininden elde edilen kök hücrelerin kullanımının ve bu araştırmalara federal kaynak aktarımının" önü açılıyordu. Yasanın veto edilmemesi için gerekli üçte ikilik barajın aşılması mümkün olamadığından, ABD Başkanı George Bush'tan beklenen olumsuz yanıt geldi.

Nıvart Taşçı
[Tüm yazıları]

Bilimin her alanında olduğu gibi, kök hücre konusundaki gelişmeler de yeni tartışmaları beraberinde getiriyor. "Kök hücre" ifadesi, bilim gündeminin nabzını tutan uluslararası dergilerin haber başlıklarından inmiyor. Geçtiğimiz ay konuyla ilgili birçok politik ve deneysel gelişme yaşandı. ABD Temsilciler Meclisi ve ABD Senatosu'nda 37'ye karşı 63 oyla kabul edilen yasa tasarısında, "İnsan cenininden elde edilen kök hücrelerin kullanımının ve bu araştırmalara federal kaynak aktarımının" önü açılıyordu. Yasanın veto edilmemesi için gerekli üçte ikilik barajın aşılması mümkün olamadığından, ABD Başkanı George Bush'tan beklenen olumsuz yanıt geldi.
Bush ve diğer muhaliflerin tepkilerine geçmeden kök hücrelerle ilgili küçük bir hatırlatma yapalım: Yumurtanın sperm tarafından döllenmesinin ardından oluşan tek hücreli zigot, art arda bölünmeler geçirerek birkaç gün içinde embriyo seviyesine ulaşır. Kum tanesi büyüklüğündeki embriyo, bu aşamada bir tür hücre yığını halindedir. Söz konusu hücreler, henüz farklılaşma geçirmemiş -bir başka deyişle her tür dokuyu oluşturma potansiyeline sahip- durmaksızın bölünebilen ve kendilerini yenileyebilen, uygun uyaranlarla tetiklendiklerinde özelleşmiş hücrelere / dokulara dönüşebilen, yani organizmanın kökeninde yer alan ve yazıda bahsi geçen "embriyonik kök hücrelerdir". Yetişkin dönemde, kemik iliği başta olmak üzere çeşitli bölgelerde ve değişik oranlarda kök hücre vücutta bulunur. Fakat daha düşük düzeyde olmaları, zor büyütülmeleri ve alındıkları dokuya dönüşme eğilimleri nedeniyle, araştırmacılar embriyonik kök hücrelere yönelmiş durumda. Anlaşılacağı üzere söz konusu girişim; 3-5 günlük embriyonun tahribatını gerektiriyor ki, kıyamet tam da bu noktada kopuyor. Tüp bebek kliniklerinde, in vitro fertilizasyon (yapay döllenme) yöntemiyle elde edilen ve vericilerin çeşitli nedenlerle embriyoları bağışlaması yoluyla sağlanan örnekler, muhafazakâr çevrelerin ahlak anlayışına ters düşüyor. Böylesi tepkilerin tamponlanması ve iki taraf arasında uzlaşma sağlanması amacıyla, senato üç aşamalı bir yasa tasarısı planlamıştı. Buna göre hükümet sermayesi, yeni kök hücre soylarının kullanılacağı araştırmalara aktarılabilecek, insan embriyolarının zarar görmeyeceği "alternatif" kök hücre araştırma yöntemleri konusunda çalışmalar yapılacak ve normal gebelik embriyolarından sağlanan örneklerin araştırmalarda kullanılması yasaklanacaktı. Göreve başladığından beri ilk defa veto hakkını kullanarak yasa tasarısına karşı çıkan Bush, "embriyoların yedek parça olmadıklarını, hastalara tıbbi yardım umuduyla masum insanların hayatlarına son verilmesinin desteklenemeyeceğini ve bunun Amerikan toplumunun saygı duyacağı ahlaki sınırları aşmak" anlamına geleceğini belirtti.
Tartışmalar süredursun, embriyo araştırmaları konusunda oldukça kısıtlayıcı yasaların geçerli olduğu İtalya'dan muhalif kesimi memnun edecek bir haber geldi. Nature dergisinin 29 Haziran sayısında yer alan habere göre, Milano Üniversitesi'nden Tiziana Brevini ve Fulvio Gandolfi isimli araştırmacılar, "partenot" adı verilen, kendiliğinden veya çeşitli uyaranlar sonucunda döllenme olmaksızın yumurta hücresinden gelişen yapılardan yola çıkarak kök hücre elde etmeyi başardı. Normal şartlar altında rahme yerleşmeden yok olan, bununla beraber yaklaşık 200 hücrelik kümeler oluşturabilecek kadar yaşayan, dolayısıyla kök hücre kaynağı olma potansiyeli taşıyan partenotlar, işlem görmesi daha zor ve yeni bir alan olmasına karşın "etik" sorunlar içermediğinden, heyecan verici bir alternatif olarak sunuluyor. Daha anlaşılır gözüken bir diğer olasılık Cornell Üniversitesi'nden Takumi Takeuchi ve ekibi tarafından önerilmişti. Araştırmacılar, embriyonun 100 hücrelik aşamaya ulaşmasının ardından, sadece dört veya beş hücrelik örnekler alıp bunlardan kök hücre olarak faydalanmayı başarmışlardı. Söz konusu aşamadaki hücrelerin tam bir organizma oluşturmaları mümkün olmadığından, etik sorun aşılmış oluyordu. Fakat bu sefer de, yöntemin girişimsel -ameliyat gerektiren- özelliği nedeniyle, embriyonun yaşama olasılığı yarı yarıya azalmaktaydı. Embriyo ölümüne yol açmadan embriyonik kök hücre oluşturma olanağını arayan son çalışma ise, Japonya'dan geliyor. 7 Temmuz tarihli Science dergisi haberine göre Shinya Yamanaka ve ekibinin tespit ettiği dört gen (Oct4, Sox2, c-Myc ve açıklanmayan bir transkripsiyon faktörü geni), yetişkin hücrelerin kök hücre benzeri hücre kolonileri oluşturmalarını sağlıyor. Ekibin, fare kök hücrelerinde özel olarak sentezlendiğini tespit ettikleri 24 genden çok sayıda kopyayı kuyruk ucundan alınan deri hücrelerine aktardıkları, ardından bu hücrelerden kök hücre özellikleri sergilemeye başlayanları ayırdıkları ve bahsi geçen dört gene ulaştıkları belirtiliyor. Elbette her şey bu dört gene bağlı değil, fakat hücre programlanmasının temelinde yatan bu dört etkenin tespiti kendi başına büyük bir adım olarak nitelendiriliyor. Çalışmanın insan hücrelerindeki olası sonuçları ise ayrıca merak konusu.


Kargo Hizmeti
100 TL'ye kadar alışverişlerinizde kargo ücreti 5 TL. 100 TL ve üstü alışverişlerde için kargo ücretsiz...
Bilim ve Gelecek Kitaplığı

MATEMATİK GÜZELDİR .. Anlamanın Sevinci ve Kederi- Baskısı Yok MATEMATİK GÜZELDİR .. Anlamanın Sevinci ve Kederi- Baskısı Yok
İsmihan Yusubov
Sepete Ekle Tümünü Göster
Eski sayılarımızı alabilirsiniz Tümünü Göster
cilt
Ciltlerimizi edinebilirsiniz 9. cilt çıktı!
Duyurular