Anasayfa > Sayı 114 > Antik çağlardan bir anafrodizy...
ANADOLU KÜLTÜRÜNDE AĞAÇLAR / Hasan Torlak
Antik çağlardan bir anafrodizyak : ‘Keşiş biberi’ hayıt

Antik çağlardan bu yana pek çok hastalığın tedavisinde faydalanılan hayıt, erkeklik hormonunu köreltmesinden dolayı ortaçağda papazlar ve keşişler tarafından kullanılırdı. Homeros’un ‘İlyada’ destanında namus simgesi olarak anıldı. Bakire Artemis’in, rahip ve rahibelerinin cinsel ilişkiden kaçındığı tapınakları ise hayıt ağaçlarıyla çevriliydi. Modern araştırmalarla libidoyu düşürdüğü ve sperma oluşumunu azalttığı kesinleşen hayıt, besbelli ki antik çağlarda da cinselliğe karşı kültün önemli simgelerinden biriydi.



Vitexagnus-castus olarak adlandırılan hayıt ağacı, Anadolu’da çeşitli adlarla bilinir. Hayıt ağacı, “ayıd, ayıt, beşparmak otu, iffet ağacı, rahip biberi, yemen safranı” gibi adlarla da anılır. Vatanı Türkiye ve Akdeniz kıyılarıdır, kıyı kesimlerimizde oldukça yaygındır. Kışın yaprağını döken, 3-4 metreye kadar boylanabilen, aromatik bir çalı veya küçük ağaçtır. Yapraklar elsi, yaprakçıklar mızraksı ve yeşil renklidir. Yaz aylarında çiçek açar. Güneşli yerlerde ve ılıman iklimlerde yetişir. Soğuklara duyarlıdır. Kumlu, drenajı iyi, nemli ve gevşek topraklar ile ırmak ve dere kenarlarını tercih eder. Park, bahçe, yol kenarları ile özellikle akarsu boylarında dekoratif amaçlı kullanılabilir. Hayıt, Akdeniz çevresinde doğal olarak yetişir ve tipik bir Akdeniz bitkisidir. Türkiye’de özellikle Batı ve Güney Anadolu’da akarsu yataklarında, sahil arazisinde bol bulunur. Sürgün uçlarında başak şeklinde, açık leylak mavisi, mavimsi, mor, eflatun, beyaz ve pembe renkli olabilen çiçekleri yumuşak tüylü olup 15-25 cm boyunda konik başak biçimli kurullar oluştururlar. Çiçeklenme haziran-eylül arasında olur. Hayıt ülkemizde deniz seviyesinden 800 metreye kadar kumul alanları, kuru nehir ve dere yataklarını, açık alanları ve kireçtaşı kayalıklarını tercih eder. Yaprakları bir elin parmakları gibi parçalı olan hayıtın meyveleri küresel şekilli, sert, özel kokulu, siyah veya kırmızımsı renkli, oldukça küçüktür. Hayıt ballıbabagiller ailesinden çok, yıllık çalı görünümünde bir ağaççıktır. 3 mm çapındaki sert meyveleri özel kokulu ve acımsı lezzetlidir. Hayıt bir Akdeniz bitkisi olsa da Anadolu’da çok yaygındır. Çok arsız bir bitki olduğundan bulunduğu alanı sarmak için ısrarlıdır. Dal ve yaprakları, uçucu ve sabit yağlar, sineol, tanen, şekerler, viteksin ve viteksinin adı verilen kristalize maddeler ile agnosit adlı glikoziti içerir. Meyvelerinde bu maddelerden bir kısmı bulunur. (1, 2, 3, 5, 7, 8, 19)

En çok kadınlara faydalı

Hayıtın dal, çiçek ve meyveleri uçucu yağ, tanen ve şeker gibi maddeler içerdiğinden ağacın bu bölümleri çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılır. (1) Vitexagnus-castus, menopozda görülen rahatsız edici yan etkilerin ve ayrıca aybaşı kanaması öncesi semptomların tedavisinde kullanıldığından Avrupa’da çok popülerdir. Almanya’da menopoz semptomlarının tedavisi için E komisyonu tarafından onaylanmıştır. Yüzyıllardır bu bitki hormon dengeleyici olarak ünlenmiştir ve bir zamanlar aşırı seksüel isteği frenlemek için tedavi olarak önerilmiştir. Avrupalı bitki uzmanları bugün hayıtı fibroid tümörlerinin ve diğer kadın hastalıkların tedavisinde kullanmaktadır. (14) Meyveleri uçucu yağ ve rezin taşır. Meyveleri infüzyon halinde, idrar arttırıcı, gaz söktürücü ve yatıştırıcı olarak kullanılır. Diyarbakır bölgesinde meyvelerinden hazırlanan infüzyonunun doğumu önleyici etkisinin bulunduğu söylenmektedir. (19)

Sağlığa yararlı etkilerinden bazısı eskiden beri bilinen hayıtın bu tıbbi etkileri ile onlardan yararlanma yöntemleri şöylece sıralanabilir: Bedeni güçlendirici toniktir. Emzikli annelerde süt gelişini artırır. Hem asit hem de baz etkisi göstererek beynin hipofiz bezinin bazı işlevlerini düzene sokar. Bu nedenle hayıt, hem cinsel gücü artırıcı (afrodizyak) hem de cinsel gücü dizginleyici (anafrodizyak) olarak bilinir. Hayıt özellikle kadın cinsel hormonlarının işlevlerini normale döndürür. Bu etkisiyle aybaşının yarattığı güçlükleri atlatmada yardımcı olur. Aybaşını düzene sokar. Gene kadınlarda, menopoz dönemi boyunca rahatlatıcıdır. Ve gene uzun süre doğum kontrol hapı kullanmış kadınlarda, doğal dengenin kazanılmasına yardımcı olur. Bütün bu etkilerinden yararlanmak için, hayıtın meyveleri, sonbahar ortası ile sonu arasında olgunlaşıp rengi iyice karardığında toplanır, gölge ve havadar bir yerde kurutulur, meyveler üzerinde kaynar su dökülüp infüzyon hazırlanır.Bu karışım günde üç kez birer bardak içilir. (7)

Pek (...)

Yazının tamamını okumak için oturum açmanız gerekmektedir...
E-abone olarak Bilim ve Gelecek'in tamamına online erişmek için lütfen tıklayınız


Kargo Hizmeti
100 TL'ye kadar alışverişlerinizde kargo ücreti 5 TL. 100 TL ve üstü alışverişlerde için kargo ücretsiz...
Bilim ve Gelecek Kitaplığı

50 Soruda Bilim ve Bilimsel Yöntem 50 Soruda Bilim ve Bilimsel Yöntem
ed. Alâeddin Şenel
Sepete Ekle Tümünü Göster
Eski sayılarımızı alabilirsiniz Tümünü Göster
cilt
Ciltlerimizi edinebilirsiniz 9. cilt çıktı!
Duyurular