Anasayfa > Sayı 115 > Darwin’in alaycı kuşları
Darwin’in alaycı kuşları
Galapagos alaycı kuşlarının, evrim kuramını yaratma yolunda Darwin’e ilk önemli ilham kaynağı olduğunu söyleyebiliriz. Evrimsel düşüncelerinin özellikle Floreana Adası alaycı kuşu M. trifasciatus ile tetiklenmiş olması, bu kuşa tarihsel bir boyut ve önem kazandırır.

Prof. Dr. Sedat Ölçer
[Tüm yazıları]

Charles Darwin’in H. M. S. Beagle gemisiyle yaptığı dünya yolculuğu, sadece kendi hayatını değil insanlık tarihini de değiştirdi. Beş yıla yakın süren ve aklına evrim kuramının tohumları ekilen devriâlemine dair, “[Ona] kafamın ilk gerçek talimi ya da eğitimini borçlu olduğumu hissetmişimdir hep” diye yazacaktı yıllar sonra Darwin. Yolculuğundan döndükten 23 yıl sonra yayımladığı Türlerin Kökeni adlı kitabıyla, yani “tek bir eserle hem yeni bir ilim hem de yeni bir felsefe” yaratacaktı.

Yolculuğun akıllarda en fazla iz bırakan kısmı şüphesiz Beagle’ın 15 Eylül-20 Ekim 1835 tarihleri arasında Galapagos Takımadaları’nı ziyaret etmesidir. İrili ufaklı çok sayıda, her biri bir tane ya da birden fazla yanardağdan oluşan, Ekvator hattında bulundukları halde iki farklı mevsime sahip olan, düzensiz aralıklarla meydana gelen kuraklık ve aşırı yağış olaylarının canlılar üzerine güçlü çevresel baskılar yarattığı bu adaların, evrim biliminin doğuşundaki payı büyüktür. Darwin, “Tüm görüşlerimin kaynağıdır” diyecekti Galapagoslar’dan bahsederken...

Sadece beş hafta süren Galapagos konaklaması Darwin’in ancak dört ayrı adaya ayak basıp incelemeler yapmasına olanak sağladı. Adalar, barındırdıkları kaplumbağalar, kertenkeleler, kuşlar, bitkiler ve diğer canlılarıyla olduğu kadar jeolojik yapılarıyla da dikkatini çekti genç gezginin. Darwin, evrimsel düşüncenin aklında filizlenmesini bu adalarda karşılaştığı pek çok canlıyı gözlemlemiş olmasına borçluydu elbette, fakat bunların arasında bir yabani kuş grubunu doğal habitatında gözlemlemesi geliştireceği kuram doğrultusunda fevkalade önemli bir rol oynadı. Ancak sıkça sanıldığı gibi, bunlar Darwin’in ünlü ispinoz kuşları değildi, bunlar alaycı kuşlardı! Darwin, Galapagoslar’ın faunasının keşfini yaparken üç ayrı alaycı kuş türünden örnekler edindi [Günümüzde aslında dört farklı türün mevcut olduğunu biliyoruz (1)]. Bunlar San Cristóbal Adası’ndaki Mimusmelatonis (M. melatonis), Floreana Adası’ndaki M. trifasciatus ve Isabelaile Santiago Adaları’ndaki M. parvulus türleriydi (Adaların o zamanki adları farklıydı, günümüzdeki adlarını kullandık).

Darwin’in ilham kaynağı
Biyolojik evrim tarihi açısından şu önemli notu düşmeden geçmeyelim: Darwin -ispinoz kuşlarının aksine- değişik adaların alaycı kuşları arasında önemli farklılıklar bulunduğunu gözlemlemiş, her çeşidin belli bir adaya özgü olabileceğini not defterine kaydetmişti. (2) Örneğin keşfini yaptığı ikinci ada olan Floreana Adası’ndaki alaycı kuşun ilk önce uğradığı San Cristóbal Adası’ndaki alaycı kuştan önemli derecede farklılıklar arz ettiğini saptamış ve notlarına bundan böyle bu kuşları toplamaya itina göstereceğine dair bir yorum eklemişti. Adadan adaya değişen farklılıkların sadece kuşlar için değil başka canlı grupları için de geçerli olduğuna zamanla ikna olacaktı. Yolculuğunun sonuna doğru not defterinde kaleme aldığı şu tümceler türlerin sabit olmayabileceği, aksine zamanla değişebileceği fikrinin aklına yavaş yavaş yerleşmeye başladığını göstermektedir: “... Birbirinin görüş mesafesi içinde yer alan, pek az hayvanla donatılmış, küçük yapısal farklılıklar arz eden ve doğada aynı yeri işgal eden kuşların yaşadığı bu adaları gördüğümde, bu canlıların sadece birer ara çeşit olduklarını tahmin ettim (...) Eğer bu düşüncelerin en ufak bir temeli varsa, takımadaların jeolojisini incelemek kayda değer bir çalışma olacak; zira bu olgular türlerin sabitliği görüşünü kökten sarsacaktır.”

Galapagos alaycı kuşlarının, evrim kuramını yaratma yolunda Darwin’e ilk önemli ilham kaynağı olduğunu söyleyebiliriz. Evrimsel düşüncelerinin özellikle Floreana Adası alaycı kuşu M. trifasciatus ile tetiklenmiş olması, bu kuşa tarihsel bir boyut ve önem kazandırmıştır. Tercihen büyük Opuntiamegasperma kaktüsü üzerine yuva kuran ve yerde yaşayan böceklerden beslenen, fakat bunun yanı sıra meyve, nektar, polen hatta kimi zaman yengeç ve kertenkele de tüketen (...)

Yazının tamamını okumak için oturum açmanız gerekmektedir...
E-abone olarak Bilim ve Gelecek'in tamamına online erişmek için lütfen tıklayınız


Kargo Hizmeti
100 TL'ye kadar alışverişlerinizde kargo ücreti 5 TL. 100 TL ve üstü alışverişlerde için kargo ücretsiz...
Bilim ve Gelecek Kitaplığı

Marksizmin Başyapıtları Marksizmin Başyapıtları
derleme
Sepete Ekle Tümünü Göster
Eski sayılarımızı alabilirsiniz Tümünü Göster
cilt
Ciltlerimizi edinebilirsiniz 9. cilt çıktı!
Duyurular