Bu yazı Bilim ve Gelecek Dergisi web sitesinden alınmıştır.
Yazının tam adresi http://www.bilimvegelecek.com.tr/?goster=378
10.000-8.000 yıl önceYazının tam adresi http://www.bilimvegelecek.com.tr/?goster=378
Yolculuğun sonuna doğru
10 binyıl önce, Son Buzul Çağı'nın sonunda, insan nüfusu sadece birkaç milyondu ve bütün besinlerini vahşi bitki ve hayvanlardan elde ediyorlardı. Daha sonra insanlar, bu türlerin bazılarını evcilleştirmeye başladı.
10 binyıl önce, Son Buzul Çağı'nın sonunda, insan nüfusu sadece birkaç milyondu ve bütün besinlerini vahşi bitki ve hayvanlardan elde ediyorlardı. Daha sonra insanlar, bu türlerin bazılarını evcilleştirmeye başladı. Öyle ki, bugün dünya nüfusunun besinlerinin neredeyse tamamı, evcilleştirilmiş olan görece daha az çeşit ekinlere ve evcil hayvanlara dayalıdır. Tarım Devrimi'ni önceleyen 150.000 yıl boyunca anatomik olarak modern insanlar dünyanın neredeyse tamamını yayıldılar ve büyük bir hayvan ve bitki çeşitliliğini içeren besinlerle geçinen avcı-toplayıcılar olarak hayatta kalmayı öğrendiler. Toplayıcılar yiyecek kaynaklarına erişebilmek için mevsimsel olarak göç eden küçük gruplar halinde yaşıyorlardı ve nüfus yoğunlukları bin yıllar boyunca düşük kaldı.
Toplayıcılıktan çiftçiliğe
MÖ 8000'e gelinirken, bazı avcı-toplayıcı grupları yerleşik hayata geçti ve yıllar geçtikçe uygun bölgelerde yerleşime başladı. Üreme üzerinde mevsimsel hareketliliğin zorladığı kısıtlamalar kalktığından, nüfusları arttı. İnsan davranışındaki bu temel değişiklik, tarımın başlangıcına ve ekin yetiştirmek ve evcil hayvan beslemek için daha fazla çaba sarf etme pahasına da olsa, aynı toprak parçasının daha fazla insanın ihtiyacını karşılamaya başlamasına önayak oldu. Yerleşik hayata geçiş, nüfus artışı ve tarıma dayalılık, yerleşimlerin sayı ve büyüklüklerinin artmasına, daha kompleks ve daha az eşitlikçi toplumlara ve en sonunda şehir yaşamı ve uygarlığına dönüşümün yolunu açtı.
Tarımın en erken kanıtlarını, morfolojisi veya davranışı insan müdahalesiyle değiştirilmiş vahşi türlerin izleri oluşturur. İlk ekin örneklerini, tohumları karbonhidrat ve kısmen protein kaynağı olan ve kolayca depolanabilen tahıllar ve baklagiller (bezelye, fasulye vd) oluşturur. Bu ürünler ilk uygarlıkları ayakta tutmuş ve dünya tarımının başlıca mahsulleri haline gelmişlerdir. Bu bitkiler, subtropikal bölgelerdeki vahşi çayırlardan evcilleştirilmişlerdi. Örneğin buğday, arpa, mercimek, bezelye ve nohut Güneybatı Asya'da; pirinç ve soya fasulyesi Güney ve Doğu Asya'da; süpürge darısı ve diğer darılar ile börülce Tropikal Afrika'da; mısır ve fasulye de Meksika'da evcilleştirilmiştir. Kök bitkiler de, birçok bölgede başlıca ürün haline gelmiştir. Örneğin And Dağları'nda evcilleştirilen ve bugün ılıman bölgelerdeki başlıca ürün olan patates ve anavatanı tropik bölgeler olan manyok, yerelması ve tatlı patates gibi.
TABLO
Son 10.000 Yılda Tarım ve Teknolojideki Gelişmeler
10.000 yıl önce Bitki evcilleştirilmesinin ilk kanıtı.
9000 yıl önce Türkiye ve Suriye'de keten, giyim ve yağ elde etmek için kullanıldı.
8000 yıl önce Doğu Akdeniz'de fasulye kullanıldı.
7000 yıl önce Amerika Kıtası'nda mısır, kabak, fasulye ve biber kullanıldı.
6000 yıl önce Pakistan'da pamuk yetiştirildi, Afganistan'da kültür üzümüne rastlandı.
5000 yıl önce Çin'de soya fasulyesi, pirinç, buğday ve arpa kullanıldı.
4000 yıl önce Doğu Akdeniz'de zeytin, şeftali ve kayısı yetiştirildi.
3000 yıl önce Fenikeliler Akdeniz'de, Polinezyalılar Pasifik'te yelken açtılar.
2000 yıl önce Denizciler Muson rüzgârlarını nasıl kendi avantajlarına kullanabileceklerini keşfettiler.
1000 yıl önce Yeryüzünde Homo sapiens'in sayısı 254-345 milyona ulaştı.
Günümüzde Dünya nüfusu tahmini 6.4 milyara ulaştı.
Hayvanların evcilleştirilmesi
Tahılların ve kök bitkilerin kültür tarımına başlanması ve evcilleştirilmesi, Avustralya dışındaki -burada tarım 18. yüzyılda Avrupalı yerleşimciler tarafından başlatılmıştır- tüm yerleşilebilir alanlarda gerçekleşirken, hayvanlar göreceli olarak daha sınırlı alanlarda evcilleştirilmiştir. Esas olarak Batı Asya'da koyun, keçi, domuz ve sığırın ve daha sonra eşek, at ve devenin erken evcilleştirilmesi üzerine kanıtlar bulunmuştur. Güney ve Doğu Asya'da da bazı sığır türleri ile domuz ve tavuk evcilleştirilmiştir. Sığır ve domuz, bağımsız olarak Avrupa'da da evcilleştirilmiş olabilir. Amerika kıtasında çok az sayıda hayvan evcilleştirilmiştir: Kuzey Amerika'da hindi, Güney Amerika'da ise lama, alpaka ve Hint domuzu evcilleştirilmiş; Tropikal Afrika'da veya Avustralya'da evcilleştirilen hayvan olmamıştır.
Çiftçiliğin yayılması
Arkeolojik (...)
Yazının tamamını okumak için oturum açmanız gerekmektedir...
E-abone olarak Bilim ve Gelecek'in tamamına online erişmek için lütfen tıklayınız
