Bu yazı Bilim ve Gelecek Dergisi web sitesinden alınmıştır.
Yazının tam adresi http://www.bilimvegelecek.com.tr/?goster=890
Doğumunun 96. yılında, Türk Promethe’lerinden bir zoologYazının tam adresi http://www.bilimvegelecek.com.tr/?goster=890
Prof. Dr. Saadet Ergene - Bayramoğlu
Saadet Ergene- Bayramoğlu, Cumhuriyet’in eğitim için “kıvılcım olarak yurtdışına gönderilip, volkan olarak dönmesi beklenen” şanslı gençlerindendir. Münih Üniversitesi’nde zooloji-botanik eğitimi aldıktan sonra, Türkiye zooloji biliminin kurucusu, efsanevi Alman Hoca, Prof. Curt Kosswig’in yanında asistan olur. Kosswig’in yönlendirmesiyle, sonradan yerli ve yabancı basında,“Türkiye ornitoloji biliminin miladı” olarak değerlendirilecek “Türkiye Kuşları” kitabını kaleme alacaktır. Dönemin aydınlarından Adalet Cimcoz’un ona “kuşların ecesi” demesi bundandır. Saadet Hanım, şarkılara olduğu kadar, şiirlere de can veren güzel sesiyle, döneminin bestekâr ve şairlerinin de aranan dostudur.
Prof. Dr. Orhan Küçüker
[Tüm yazıları]
Bu yazı, Saadet Ergene-Bayramoğlu’na, doğumunun 96. yıldönümünde yaşgünü armağanı olarak hazırlanmıştır.
Bu yazıda, Türkiye’de ornitoloji (kuşbilimi) alanında kapsamlı bilimsel çalışmaları başlatan, ilk ornitoloji kitabı olan Türkiye Kuşları kitabının yazarı, meslektaşlarının ifadesiyle “Türkiye kuşlarının ecesi” ve “ornitolojinin duayeni” Saadet Ergene-Bayramoğlu’nun yaşamöyküsü, zoolog ve musikişinas yönleriyle anlatılmaktadır.
Kıvılcım olarak gönderilen volkan olup dönen Türk Promethe’leri
Saadet Ferhat da, Cumhuriyet’in eğitim için yurtdışına gönderdiği öğrencilerdendi. Cumhuriyet eğitimine geçiş döneminde Atatürk’ün etkisini inceleyen pek çok yayın vardır. Ortak noktaları “Cumhuriyet eğitimine hazırlık” ve “Cumhuriyet eğitimine doğrudan geçiş” bölümlerini içermeleridir. “Cumhuriyet Eğitimine Geçişte Atatürk’ün Etkisi” başlığını taşıyan bir makalede 1923 ve 1924 yıllarında çıkarılan kanunlar, değiştirilen yönetmelikler, programlar, dersler ve kitaplar üzerindeki çalışmalara dikkat çekilmektedir. 29 Ekim 1924’de açılan Maarif Vekâleti Avrupa sınavı ile ülkenin ihtiyacı olan uzmanları yetiştirmek amacıyla, yurtdışına burslu öğrenci gönderme projesi hayata geçirilmiştir. Bu büyük program ile Türkiye Cumhuriyeti için ekonomist, siyasetbilimci, hukukçu, felsefebilimci, sanatçı ve temel bilimlerde uzman yetiştirilmesi hedeflenmekteydi. Program çerçevesinde yurtdışına burslu öğrenci olarak gönderilenler arasında Ekrem Akurgal (arkeolog), Cahit Arf (matematikçi), Ali Rıza Berkem (kimyacı), Nüzhet Gökdoğan (astronom), Remziye Hisar (kimyacı), İhsan Ketin (jeolog) gibi temel bilimciler bulunmaktaydı.
Daha lise yıllarındayken gazetelerde haberleri çıkmıştır
Saadet Ferhat, 27 Mart 1914 tarihinde, İstanbul’un Cerrahpaşa semtinde doğmuştur. Babası Atatürk’ün sınıf arkadaşlarından General Ahmet Ferhat Akat’tır. Annesi Hayriye Naciye Akat’ı küçük yaşta kaybetmiştir. İlkokulu Erenköy Kız Lisesi’nde, Ortaokulu İstanbul Kız Orta Mektebi’nde bitirdikten sonra, 1933’de İzmir Kız Lisesi’nden mezun olmuştur. 16 Aralık 1932 tarihli Hizmet Gazetesi’nde aşağıdaki haber yer alır:
“İzmir Hükümet Konağı merdivenleri, 15 Aralık 1932,
“Dün, tasarruf haftasının en canlı günü yaşandı
“İktisat ve tasarruf haftası münasebetiyle dün öğleden sonra kız lisesinde program mucibince Dr. Abdi Muhtar Bey tarafından bir konferans verilmiştir. Muallim ve talebe hanımlardan birkaçı da iktisat ve tasarrufa ait nutuklar söylemiştir. Bu temiz irfan ocağının konferans salonunda saat 14.de toplanılmış ve ilk defa hanım talebeden Saadet Ferhat Hanım tarafından bir nutuk söylenmiştir. Saadet Hanım, ‘Cumhuriyetimizin terakki ve tekamülü yollarında yüksekliklerin en yükseğini arayan şuurlu arzularımız, iktisadi kudretimizin milli servetimizin daha pek çok arttırılmasını istiyor’ diye başladığı nutkunda hepimizin ‘bu gaye için’ çalıştığımızı, ‘milli servetimizi çoğaltmak için kazanmak ve para biriktirmek istediğimizi, toprağımızda bize hayat ve servet verecek membalar inkişaf ettirmek ve fabrikalar yapmak’ lazım geldiğini söylemiştir. Talebe Hanım nutkunun bir yerinde, ‘Aziz ve hür anavatanımızda yetişen kıymetli kardeşlerimizin kıymetli elleri ile yapılan, üstünde milli damgamızı taşıyan yerli mamulat bizim için değerli bir iftihar madalyası olmalıdır’ demiştir.
Saadet Ferhat, 1933 yılında Maarif Vekâleti tarafından “Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun” uyarınca Avrupa Müsabaka Sınavını katılmış ve bu sınavı kazanarak hükümet hesabına yükseköğrenim yapmak üzere Almanya’da Münih Üniversitesi’ne gönderilmiştir. Yeni Asır Gazetesinin 26 Kasım 1933 tarihli sayısında haber şöyle yer almıştır:
“Avrupa İmtihanı: Gençlerimizden On’u Avrupa İmtihanlarında Muvaffak Oldu.
“Muhtelif ilimler tahsil etmek üzere Maarif vekaleti tarafından Avrupa’nın muhtelif şehirlerine her sene liselerden gönderilen talebeler için bu sene de Türkiye’nin hemen bütün liselerinde imtihanlar Eylül ayında yapılmıştır. İki aydan beri Ankara’da bir heyet tarafından imtihan kağıtlarının tetkiki nihayet neticelenmiş ve kazananların listesi neşredilmiştir. Bu sene Avrupa imtihanlarında muvaffakiyet gösteren şehrimiz erkek lisesi mezunları bu sene de her senekinden daha büyük bir muvaffakiyet göstermiştir. (İzmir Erkek Lisesinden 7; (...)
Yazının tamamını okumak için oturum açmanız gerekmektedir...
E-abone olarak Bilim ve Gelecek'in tamamına online erişmek için lütfen tıklayınız
